အဲဟ္ေလ့ဘိုက္(သ) (အလိုင္းဟစ္စလာမ္ အဗ္နာ) သတင္းဌာနာ
လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာအေရးကိစၥေတြဟာ ျပႆနာေတြျဖစ္ပြားေနတဲ့ေဒသေတြဆီက ထုတ္ကုန္ပစၥည္းေတြကိုေရွာင္ၾကဥ္ဖို႔ အဓိကက်တဲ့ကမာၻ႔ကုန္အမွတ္တံဆိပ္ကုမၸဏီေတြအေပၚ ဖိအားေတြပိုလာေစၿပီး သုံးစြဲသူေတြနဲ႔ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံ႔သူေတြအေပၚယခုအခါ ႀကီးမားတဲ့စိုးမိုးသက္ေရာက္မႈေတြျဖစ္ေပၚလာေနၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအေျခအေနေတြဟာ ကုန္ပစၥည္းေဈးကြက္ရဲ႕ အဓိကေနရာေတြမွာ စတင္ၿခိမ္းေျခာက္မႈေတြ အျဖစ္ေျပာင္း လဲလာေနခဲ့ၿပီျဖစ္ပါတယ္။
အဲဒီထဲမွာထင္ရွားတဲ့ဥပမာအေနနဲ႔ ဝါဂြမ္းေဈးကြက္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္နဲ႔ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံက ဝါဂြမ္းေဈးႏႈန္းဦးတည္ရာအလားအလာဟာ တ႐ုတ္ရဲ႕အႀကီးမားဆုံးဝါဂြမ္းအရင္းအျမစ္ျဖစ္တဲ့ ဇင္က်န္းျပည္နယ္က ဝီဂါမြတ္စလင္ေတြအေပၚ အတင္းအဓၶမအလုပ္ေစခိုင္းမႈေတြနဲ႔ တစ္ျခားခ်ိဳးေဖာက္ေစာ္ကားမႈေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး စိုးရိမ္ပူပန္မႈေတြၾကား ကြဲျပားမႈေတြရွိလာခဲ့ပါတယ္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းစုေတြဟာ အထူးသျဖင့္ ဇင္က်န္းျပည္နယ္ထုတ္တင္ပို႔ကုန္ေတြကို ဝါရွင္တန္ကစတင္တင္းက်ပ္မႈေတြလုပ္ေဆာင္ခဲ့ၿပီးေနာက္ တ႐ုတ္ဝါဂြမ္းထုတ္ကုန္ေတြကို ေရွာင္ၾကဥ္မႈေတြလုပ္ေဆာင္ေနၾကၿပီျဖစ္ပါတယ္။
နာမည္ႀကီးကုန္အမွတ္တံဆိပ္ေတြျဖစ္တဲ့ H&M နဲ႔ Nike တို႔လို ကုမၸဏီလုပ္ငန္းေတြဟာ တ႐ုတ္ဝါဂြမ္းထုတ္ကုန္ေတြကို ေရွာင္ၾကဥ္မႈေတြလုပ္ေဆာင္ေနၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ကမာၻလုံးဆိုင္ရာအေျပာင္းအလဲေၾကာင့္ ေဈးႏႈန္းထိုးက်ဆင္းမႈဖိအားေတြရွိလာမယ္လို႔ ေမွ်ာ္မွန္းထားၾကပါတယ္။ တ႐ုတ္ဟာ အိႏၵိယၿပီးေနာက္ ကမာၻ႔ဒုတိယအႀကီးမားဆုံး ဝါဂြမ္းထုတ္လုပ္တဲ့ႏိုင္ငံျဖစ္ေၾကာင္း ၂၀၂၀ခုႏွစ္ ဇူလိုင္မွာသုေတသနျပဳခဲ့တဲ့ အေမရိကန္စိုက္ပ်ိဳးေရးဦးစီးဌာနက ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ တ႐ုတ္ဝါဂြမ္းထုတ္ကုန္ ၈၀%ခန႔္ဟာ ဇင္က်န္းျပည္နယ္ထုတ္ကုန္ျဖစ္ၿပီး ဒီေဒသမွာခ်ည္ထည္စက္႐ုံေတြနဲ႔ အထည္ခ်ဳပ္စက္႐ုံေတြ အမ်ားအျပားရွိပါတယ္။
“ကုမၸဏီေတြဟာ တ႐ုတ္ကိုေရွာင္ၿပီးသူတို႔လိုအပ္တဲ့ဝါဂြမ္းထုတ္ကုန္ေတြကို တစ္ျခားကေနမွာယူတာမ်ိဳးစတင္ ထူေထာင္လုပ္ေဆာင္ေနၿပီျဖစ္ပါတယ္” လို႔ အထူးကုန္သြယ္ေရးအသင္းက ကိုယ္စား လွယ္တစ္ဦး ကေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။ ေက်ာက္မ်က္ရတနာလုပ္ငန္းေတြဟာလည္း တန္ဖိုးႀကီးေက်ာက္ေတြအဓိကထုတ္တဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ႀကီးမားတဲ့စိုးရိမ္ပူပန္မႈေတြရွိေနပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ေလလံပြဲမွာ ေဒၚလာ သန္းေပါင္း မ်ားစြာနဲ႔ေရာင္းခ်ႏိုင္တဲ့ အရည္အေသြးျမင့္တန္ဖိုးရွိ “ခိုေသြး” ပတၱျမားေတြနဲ႔ အရည္အေသြးေကာင္းတဲ့ေက်ာက္စိမ္းေတြထြက္ရွိမႈနဲ႔ ထင္ရွားလူသိမ်ားပါတယ္။
ကမာၻလုံးဆိုင္ရာနာမည္ႀကီးကုမၸဏီေတြကလည္း ရွင္းရွင္းလင္းလင္းထုတ္ျပန္ေျပာၾကားထားပါတယ္။ အေမရိကန္ေက်ာက္မ်က္ကုမၸဏီ Tiffany & Co က သူတို႔ဟာျမန္မာႏိုင္ငံက ပတၱျမားေတြကို ဝယ္ယူျခင္းမရွိေၾကာင္း သူတို႔ရဲ႕ဝက္ဆိုက္ဒ္ မွာေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာျဖစ္ပြားေနဆဲလူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြနဲ႔ ပြင့္လင္းမႈအားနည္းမႈေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး စိုးရိမ္ပူပန္စရာအေရးကိစၥေတြေၾကာင့္လို႔ သူတို႔ကအခိုင္အ မာေျပာၾကား ထား ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံကလူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာျပႆနာေတြေၾကာင့္ ပတၱျမားဝယ္ယူတဲ့ကုမၸဏီေတြဟာျမန္မာႏိုင္ငံကေနတည္ၿငိမ္မႈရွိ တဲ့ မိုဇမ္ဘစ္ဂ္ ဆီ ဦးတ ည္ေျပာင္း လဲခဲ့ေၾကာင္း ဂ်ပန္ႏိုင္ငံက ေက်ာက္မ်က္ ရတနာအႀကံေပးနဲ႔ ျပခန္းဥကၠဌ ႏိုဘူယူကီဟာရာဒါ ကေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
ر
ႏိုင္ငံပိုင္ကုမၸဏီလုပ္ငန္းစုေတြကေနတစ္ဆင့္ ေက်ာက္မ်က္ကုန္သြယ္မႈေတြကေန စစ္တပ္ကိုအက်ိဳးအျမတ္ေျမာက္မ်ားစြာရရွိေစမႈအတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ႏိုင္ငံတကာကေဝဖန္မႈေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ေနခဲ့ရတာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္ဟာ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ကတည္းက အေရးယူပိတ္ဆို႔မႈေတြနဲ႔ ဒီလုပ္ငန္းေတြကိုအခ်ိန္တိုင္းပစ္မွတ္ထားေနခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္ ေဖေဖၚဝါရီ စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္မံ အေရးယူပိတ္ဆို႔ မႈေတြလုပ္ေဆာင္ခဲ့ၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံပိုင္ကုမၸဏီေတြ အေမရိကန္ကုမၸဏီေတြနဲ႔ စီးပြားေရးတြဲလုပ္ခြင့္ေတြကိုပိတ္ပင္ခဲ့ပါတယ္။
“အၾကမ္းဖက္မႈေတြမရပ္သေ႐ြ႕ တရားမွ်တမႈမဲ့စြာဖမ္းဆီးထားသူအားလုံးကို ျပန္မလႊတ္သေ႐ြ႕ မာရွယ္ေလာထုတ္ျပန္ထားမႈကိုပယ္ဖ်က္ၿပီး ႏိုင္ငံအေရးေပၚေၾကျငာထားခ်က္ကို မပယ္ဖ်က္သေ႐ြ႕ အင္တာနက္ ဆက္သြယ္ေရးကြန္ရက္ေတြကိုတင္းက်ပ္ထားမႈေတြကို မပယ္ဖ်က္သေ႐ြ႕ ျမန္မာႏိုင္ငံကိုဒီမိုကေရစီလမ္းေၾကာင္းေပၚ ျပန္မတင္ေပးသေ႐ြ႕ အေမရိကန္က ျမန္မာစစ္အစိုးရရဲ႕ဝင္ေငြလမ္းေၾကာင္းေတြေပၚမွာ ဖိအားတိုးျမႇင့္လုပ္ေဆာင္သြားမယ္ဆိုတာ ျမန္မာစစ္တပ္ကိုရွင္းရွင္းလင္းလင္း ကြၽန္ေတာ္တို႔ေျပာၾကားထားပါတယ္။” လို႔ အေမရိကန္ႏိုင္ငံေတာ္အတြင္းေရးမႉး အန္တိုနီဘလင္ကန္က ဒီလအေစာပိုင္းတုန္းက ထုတ္ျပန္ခ်က္ထဲမွာေျပာၾကားထားၿပီး ျမန္မာေက်ာက္မ်က္ရတနာလုပ္ငန္းစုအေပၚ အေရးယူပိတ္ဆို႔မႈေတြကို ေၾကျငာခဲ့ပါတယ္။
Nikkei Asia သတင္းဌာနပါ Munemasa Horio နဲ႔ Misa Hama တို႔ေရးသားသည့္ “Xinjiang cotton and Myanmar jade show human rights pressure on commodities” အမည္ျဖင့္ေဖာ္ျပထားသည့္ သတင္းကိုေညာင္နီ႐ြက္(Myanmar Muslim Media)က ျမန္မာဘာသာသု႔ိဆီေလ်ာ္ေအာင္ျပန္ဆိုသည္။
*****************************************************************
END / 251
