အဲဟ္ေလ့ဘိုက္(သ) (အလိုင္ေဟမြစ္စလာမ္) သတင္းဌာန ၊ အဗ္နာ
အိႏၵိယက အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈေတြ သတင္းအခ်က္အလက္အတုေတြျဖန္႔ေဝမႈေတြနဲ႔ ေသြးထိုးလႈံ႕ေဆာ္တဲ့ပို႔စ္ေတြ အထူးသျဖင့္မြတ္စလင္ဆန္႔က်င္ေရးအေရးအသားေတြကို ေဖ့စ္ဘုတ္ကစစ္ေဆးအေရးယူခဲ့ျခင္းေတြမရွိခဲ့ေၾကာင္း AP သတင္း ဌာန ကရရွိခဲ့တဲ့ ေပါက္ၾကားလာတဲ့ အေထာက္အထားစာ႐ြက္စာတမ္းေတြမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ကုမၸဏီရဲ႕ဝန္ထမ္းေတြကိုယ္တိုင္ေတာင္ ကုမၸဏီရဲ႕ရပ္တည္ခ်က္ေတြနဲ႔ အက်ိဳးစီးပြားေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး သံသယေတြဝင္ လာၾကပါ တယ္။
ဒီႏွစ္မတ္လကေန ၂၀၁၉ခုႏွစ္ထိ ကုမၸဏီရဲ႕ဒိတ္မွတ္တမ္းေတြကိုသုံးသပ္ေလ့လာမႈေတြအရ အိႏၵိယနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕စာ႐ြက္စာတမ္းအခ်က္အလက္ေတြမွာ ေဖ့စ္ဘုတ္ဟာကမာၻ႔အႀကီးဆုံး ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံနဲ႔ ကုမၸဏီရဲ႕ အႀကီးဆုံးေဈးကြက္ ႀကီးျဖစ္တဲ့ အိႏၵိယရဲ႕လူမႈမီဒီယာပလက္ေဖာင္းေပၚမွာ ခ်ိဳးေဖာက္ေစာ္ကားတဲ့အေရးအသားပို႔စ္ေတြကို ပယ္ဖ်က္ျဖဳတ္ခ်ဖို႔ အၿမဲတမ္းလိုလိုခက္ခဲေနတာကို မီးေမာင္းထိုးျပေနပါတယ္။ အိႏၵိယမွာ အသ္ိုင္းအဝန္းၾကား တင္းမာမႈေတြနဲ႔ ဘာသာေရးတင္းမာမႈေတြဟာ လူမႈမီဒီယာေပၚေတြကေန အၾကမ္းဖက္ေသြးထိုးလႈံ႕ေဆာ္ေပးခဲ့တဲ့ သမိုင္းေၾကာင္းရွိထားပါတယ္။
ေဖ့စ္ဘုတ္အေၾကာင္းထုတ္ေဖာ္ခဲ့သူ ဖရန္႔စ္ဟူဂ်န္ေဖာ္ထုတ္လိုက္တဲ့ ေပါက္ၾကားလာတဲ့ေဖ့စ္ဘုတ္စာ႐ြက္စာတမ္းေတြမွာ ကုမၸဏီဟာဒီျပႆနာေတြကို ႏွစ္နဲ႔ခ်ီသိျမင္ထားခဲ့ေၾကာင္းျပသေနတာေၾကာင့္ဒီအေရးကိစၥေတြကိုထုတ္ေဖာ္သြားဖို႔ လုံေလာက္ တဲ့လုပ္ရပ္ေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္းရွိမရွိ ေမးခြန္းေတြျမင့္တက္လာေစပါတယ္။ ကုမၸဏီဟာဒီလိုအေရးယူမႈလုပ္ဖို႔ပ်က္ကြက္ခဲ့ေၾကာင္း အထူးသျဖင့္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္နာရန္ဒါမိုဒီရဲ႕ BJP ပါတီပါဝင္ပတ္သက္တဲ့အေရးကိစၥေတြမွာ အေရးယူမႈေတြ လုပ္ဖို႔ပ်က္ကြက္ခဲ့ေၾကာင္း ေဝဖန္သူေတြနဲ႔ ဒစ္ဂ်စ္တယ္နယ္ပယ္ကြၽမ္းက်င္ပညာရွင္အမ်ားအျပားက ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
ကမာၻတစ္ဝန္းေဖ့စ္ဘုတ္ဟာ န္ိုင္ငံေရးနယ္ပယ္မွာအေရးပါမႈေတြတိုးျမင့္လာတာေၾကာင့္ အိႏၵိယမွာလည္းထို႔အတူပင္ျဖစ္ပါတယ္။ ေ႐ြးေကာက္ပြဲကာလအတြင္း သူ႔ပါတီအက်ိဳးအတြက္ မိုဒီက ဒီလူမႈမီဒီယာပလက္ေဖာင္းေပၚမွာ လႊမ္းမိုးမႈ ရရွိဖို႔အရွိန္ျမင့္အသုံးခ်ခဲ့ပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္က The Wall Street Journal ရဲ႕အစီရင္ခံစာမွာ ေဖ့စ္ဘုတ္ဟာ BJP ရဲ႕ေဝဖန္ထိုးႏွက္မႈေတြကိုေရွာင္ရွားဖို႔ အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈနဲ႔ပတ္သက္တဲ့သူတို႔ရဲ႕ေပၚလစီကို သီးျခား လ်စ္လ်ဴရႈမႈေတြလုပ္ခဲ့ျခင္းရွိမရွိ သံသယရွိေၾကာင္းေဖာ္ျပထားပါတယ္။
စာ႐ြက္စာတမ္းေတြအရ အိႏၵိယဟာကမာၻေပၚမွာအႏၲရာယ္က်ေရာက္အႏိုင္ဆုံးႏိုင္ငံေတြထဲကတစ္ႏိုင္ငံ အျဖစ္ေဖ့စ္ဘုတ္ကျမင္ေတြ႕သိရွိခဲ့ေၾကာင္း ရန္လိုေစာ္ကားတဲ့ေျပာၾကားမႈေတြနဲ႔ခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြအတြက္ ဟင္ဒီေကာ ဘဂၤါလီဘာသာစကားေရာ ဦးစားေပးျဖစ္ေပမယ့္ ေဖ့စ္ဘုတ္ဟာ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက လက္ေတြ႕အျပင္ကမာၻမွာအၾကမ္းဖက္မႈေတြဆီဦးတည္ေစတဲ့ မွားယြင္းတဲ့သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို တားဆီးဖို႔ ျပည္တြင္းကဘာသာစကားစီစစ္သူေတြအလုံအေလာက္မရွိခဲ့ပါဘူး။ AP ဆီေပးပို႔တဲ့ထုတ္ျပန္ခ်က္ထဲမွာ ေဖ့စ္ဘုတ္ကဟင္ဒီနဲ႔ဘဂၤါလီဘာသာစကားအပါအဝင္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာဘာသာစကားေတြမွာ အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈေတြကိုရွာေဖြဖို႔ နည္းပညာပိုင္းမွာရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံ႔ခဲ့ေၾကာင္း ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
“မြတ္စလင္ေတြအပါအဝင္ လူနည္းစုအဖြဲ႕ေတြအေပၚ အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈေတြဟာ ကမာၻတစ္ဝန္းျမင့္တက္ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ျပဌာန္းခ်က္ေတြကို တိုးတက္ေအာင္လုပ္ေဆာင္ေနသလို အြန္လိုင္းေပၚမွာ အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈေတြ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲေနသလိုပဲ ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ေပၚလစီေတြကိုလည္း အဆင္ျမႇင့္တင္မႈေတြလုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္” လို႔ကုမၸဏီရဲ႕ေျပာခြင့္ရပုဂၢိဳလ္ကေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
သတင္းအတုေတြျဖန္႔ေဝမႈနဲ႔အတူ ေပါက္ၾကားလာတဲ့စာ႐ြက္စာတမ္းေတြက အိႏၵိယကေဖ့စ္ဘုတ္ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ ေနာက္ထပ္ျပႆနာတစ္ခုကိုေဖာ္ထုတ္ျပသခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ မြတ္စလင္ဆန္႔က်င္ေရးဝါဒျဖန္႔မႈျဖစ္ပါတယ္ အထူးသျဖင့္ဟိႏၷဴအမ်ိဳးသားေရးလူမ်ိဳးႀကီးဝါဒကိုင္ဆြဲထားတဲ့ အဖြဲ႕ေတြရဲ႕ မြတ္စလင္ဆန္႔က်င္ေရးဝါဒျဖန္႔မႈေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။ အိႏၵိယဟာ ေဖ့စ္ဘုတ္ရဲ႕အႀကီးမားဆုံးေဈးကြက္ႀကီးတစ္ခုျဖစ္ေနၿပီး ေဖ့စ္ဘုတ္အသုံးျပဳသူ သန္း၃၄၀ ထက္မနည္းရွိသလို အိႏၵိယသန္း၄၀၀နီးပါးဟာလည္း ေဖ့စ္ဘုတ္ရဲ႕မက္ေဆ့ဝန္ေဆာင္မႈအက္ပ္ျဖစ္တဲ့ WhatsApp ကိုအသုံးျပဳေနပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ဒီႏွစ္ခုစလုံးဟာ လူနည္းစုေတြအေပၚ အမုန္းစကားေျပာၾကားမႈေတြနဲ႔ သတင္းတုေတြျဖန္႔ေဝ မႈေတြ အတြက္ အသုံးခ်ခံေတြျဖစ္ေနခဲ့ေၾကာင္း စြပ္စြဲခံထားရပါတယ္။
ရဲေတြမလုပ္ဘူးဆိုရင္ မြတ္စလင္ဆႏၵျပသူေတြကို နယူးေဒလီၿမိဳ႕လမ္းမေပၚကေန ဖယ္ရွားပစ္ဖို႔ မိုဒီရဲ႕ပါတီကႏိုင္ငံေရးသမားတစ္ဦးက သူ႔ကိုေထာက္ခံသူေတြကိုတိုက္တြန္းေျပာၾကားခဲ့တဲ့ ဗီဒီယိုေဖ့စ္ဘုတ္ေပၚတင္ၿပီးေနာက္ ၂၀၂၀ခုႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီမွာ ဒီတင္းမာမႈေတြဟာ ေဖ့စ္ဘုတ္ေပၚမွာအုံႂကြမႈျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီပို႔စ္တင္ၿပီးနာရီပိုင္းအတြင္း အၾကမ္းဖက္အဓိက႐ုဏ္းေတြျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီး လူ၅၃ဦးအသတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ အမ်ားစုဟာမြတ္စလင္ေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။ လူေပါင္းေထာင္နဲ႔ ခ်ီဒီဗီဒီယိုကိုၾကည့္ၿပီး ျပန္လည္ေဝမွ်မႈေတြလုပ္ၿပီးမွသာ ေဖ့စ္ဘုတ္ကဒီဗီဒီယိုကို ျဖဳတ္ခ်ခဲ့ပါတယ္။
ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္ဧၿပီတုန္းကလည္း မြတ္စလင္ေတြကိုပစ္မွတ္ထားတဲ့ “ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ဂ်ီဟာ့ဒ္” လႈံ႕ေဆာ္ေရးကမ္ပိန္းေတြနဲ႔ သတင္းအမွားေတြကိုေဖ့စ္ဘုတ္ေပၚမွာျဖန္႔ေဝမႈအမ်ားအျပားရွိခဲ့ပါတယ္။ ကိုဗစ္-၁၉ကူးစက္မႈေတြျမင့္တက္လာတာ မြတ္စလင္ေတြေၾကာင့္ဆိုတဲ့ျပစ္တင္ထားတဲ့ သတင္းတုေတြနဲ႔ျဖန္႔ေဝမႈေတြလုပ္ေဆာင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီကမ္ပိန္းဟာ ေဖ့စ္ဘုတ္ေပၚမွာရက္နဲ႔ခ်ီ ေပၚျပဴလာျဖစ္ေနခဲ့ၿပီး အေတာ္ၾကာမွသာကုမၸဏီကျဖဳတ္ခ်ပစ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ ဗီဒီယိုဖိုင္ေတြနဲ႔ ပို႔စ္ေတြမွာ မြတ္စလင္ေတြကအာဏာပိုင္ေတြနဲ႔ ေဆး႐ုံဝန္ထမ္းေတြကိုတံေထြးနဲ႔ေထြးေနတယ္ဆိုၿပီး ရည္႐ြယ္ခ်က္ရွိရွိနဲ႔ေရးသားေဖာ္ျပမႈေတြလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေတြဟာသတင္းအတုေတြျဖစ္ေၾကာင္း အလ်င္အျမန္ သက္ေသျပႏိုင္ခဲ့ေပ မယ့္ တစ္လအေစာပိုင္းတုန္းက လူေတြေသဆုံးခဲ့ရတဲ့အဓိက႐ုဏ္းေတြေၾကာင့္ အိႏၵိယရဲ႕အသိုင္းအဝန္းၾကားအျပစ္ျမင္မႈေတြဟာ အခိုင္အမာအျမစ္တြယ္ေနဆဲျဖစ္ၿပီး ေနာက္တစ္ႀကိမ္ေပါက္ကြဲထြက္လာခဲ့ျပန္ပါတယ္။
မွားယြင္းေနတဲ့သတင္းအခ်က္အလက္ေတြျဖန္႔ေဝမႈေတြေၾကာင့္ အၾကမ္းဖက္မႈလႈိင္းဂယက္ေတြျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီး မြတ္စလင္ေတြကိုပစ္မွတ္ထား အမုန္းစကားေျပာၾကားမေတြနဲ႔ မြတ္စလင္ပိုင္စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြကို သပိတ္ေမွာက္မႈေတြ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီအၾကမ္းဖက္မႈေတြေၾကာင့္ မြတ္စလင္ေထာင္နဲ႔ခ်ီ အဖြဲ႕အစည္းဆိုင္ရာကြာရာတင္းနဲ႔ကန္႔သတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ဆိုေထာင္ထဲေတာင္အပို႔ခံခဲ့ရၿပီး ေနာက္ပိုင္း တရား႐ုံးေတြက တရားေသ လႊတ္ေပးမွသာ ျပန္လြတ္လာခဲ့ၾကရပါတယ္။ “မြတ္စလင္ေတြက ဗိုင္းရပ္စ္ေတြျဖန္႔ေနတယ္ဆိုၿပီး လူေတြကဗီဒီယိုအတုေတြကို ျဖန္႔ေဝခဲ့ၾကတာပါ။ ေဖ့စ္ဘုတ္ေပၚက အလိမ္အညာေတြဟာ သန္းနဲ႔ခ်ီတဲ့လူေတြအတြက္ အမွန္တရားျဖစ္ လာခဲ့ပါတယ္” လို႔ နယူးေဒလီၿမိဳ႕ကမြတ္စလင္တရားေဟာဆရာ မိုဟာမက္အဘက္စ္ ၅၄ႏွစ္က ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
Al Jazeera သတင္းဌာနပါ “Facebook failing to check hate speech, fake news in India: Report” အမည္ျဖင့္ေဖာ္ျပထားသည့္ သတင္းကိုေညာင္နီ႐ြက္(Myanmar Muslim Media)က ျမန္မာ ဘာသာသို႔ဆီေလ်ာ္ေအာင္ျပန္ဆိုသည္။
****************************************************************
END / 251
