ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့က အီရန်ဘက်တွင် ရပ်တည်ခြင်း၊ ဘစ်ရှ်ကက် ကြေညာချက်က ဝါရှင်တန် ထံ မည်သည့်သတင်းစကား ပေးပို့သနည်း?

အဲဟ်လေ့ဘိုက်(သ) (အလိုင်ဟေမွစ်စလာမ်) သတင်းဌာန ၊ အဗ်နာ

Mehr သတင်းဌာန ၏ အစီရင်ခံစာအရ  ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့၏ ဘစ်ရှ်ကက်အစည်းအဝေး အပြီးသတ်ကြေညာချက်သည် ပုံမှန်သံတမန်ရေးရာ စာတမ်းတစ်စောင်မျှသာမဟုတ်ဘဲ ပြောင်းလဲလာနေသော ကမ္ဘာ့စနစ်နှင့်ပတ်သက်၍ အရေးကြီးသည့် သတင်းစကားတစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံနေရသည်။ တရုတ်၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်တို့အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြပါတယ်။

ယခုရပ်တည်ချက်သည် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်မှာ ၂၅ နှစ်ပြည့်မြောက် သည့်အချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် အာရှအလယ်ပိုင်း၏ ကန့်သတ်ထားသော လုံခြုံ ရေးပူး ပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှ စတင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့သည် ယခုအခါ အာရှ၏ အင်အားကြီးနိုင်ငံများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အရေးပါသည့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာပြီဖြစ်ပါတယ်။

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံက လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ယူထားသည့်ကာလအတွင်း အဖွဲ့အတွက် “ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် ရေး အဖွဲ့၏ ၂၅ နှစ်  ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော သာယာဝ ပြောရေး အတွက် အတူ တကွ” ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကို ချမှတ်ထားသည်။ လတ်တလော ဒေသတွင်းတင်းမာမှုများ၏ နောက်ခံ အခြေ အနေတွင် ဤဆောင်ပုဒ်သည် အခမ်းအနားအတွက် တရားဝင်ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမျှသာမဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေး သတင်း စကားတစ်ရပ်အဖြစ် အဓိပ္ပါယ်ရှိလာပါတယ်။

တစ်ဖက်သတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဆန့်ကျင်ခြင်း

ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် အမေရိကန်က အီရန်နှင့် အီရန်နှင့် ကုန်သွယ် မှုပြုလုပ် သည့် နိုင်ငံများအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ သို့မဟုတ် ရုရှားအပေါ် အနောက်နိုင်ငံများ၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို တိုက်ရိုက်အမည်တပ်ဖော်ပြခြင်းမပြုဘဲ တစ်ဖက်သတ် အတင်း အကျပ် ဆောင်ရွက် မှုများ ကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြပါတယ်။

ကြေညာချက်တွင် ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၏ အခြေခံမူများနှင့် ဆန့်ကျင်သော ထိုကဲ့သို့သော ဆောင်ရွက်ချက်များသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် အနုတ်လက္ခဏာသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

အီရန်၏ နျူကလီးယားအခွင့်အရေးများကို ထောက်ခံခြင်း

အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ခေါင်းဆောင်များက နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေးစာချုပ် (NPT) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အီရန်၏ နျူကလီးယားအခွင့်အရေးများကိုလည်း ထောက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။

ကြေညာချက်တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် နျူကလီးယား စွမ်းအင်ကဏ္ဍ တွင် သုတေသနပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်းတို့ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် အခွင့်အရေးရှိကြောင်း အလေးပေးဖော်ပြထားပါတယ်။

အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက နျူကလီးယားကဏ္ဍတွင် ခွဲခြားမှုမရှိသော၊ တရားမျှတသော၊ ရေရှည်တည်တံ့သောနှင့် အပြန် အလှန်အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်း ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုအခွင့်အရေးများကို ကန့်သတ်သည့် မည်သည့်လုပ်ရပ်မဆို နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင် နေမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့ကြပါတယ်။

ကမ္ဘာကြီးသည် ဘက်စုံဝင်ရိုးစနစ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆေးယက်ဒ် အဘ္ဘာစ် အာရာချီက ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်း ဆောင်များ အစည်းအဝေး အပြီးတွင် ကမ္ဘာ့အနာဂတ်သည် ယခင်ကထက် ပိုမို၍ ဘက်စုံဝင်ရိုးစနစ် (multipolar system) နှင့် ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (multilateralism) ဆီသို့ ဦးတည်နေပြီး၊ ထိုအတွက် နိုင်ငံများအကြား ပိုမိုသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှု လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အာရာချီ၏ ပြောကြားချက်အရ အစည်းအဝေး၏ အပြီးသတ်ကြေညာချက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်အပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှင်းလင်းစွာ ရှုတ်ချခဲ့ပြီး အီရန်ပြည်သူများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်များအပေါ် စာနာမှုကို ဖော်ပြခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းက အစည်းအဝေးသည် အီရန်အတွက် ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရန်၊ နှစ်နိုင်ငံအကြား ပြဿနာ များကို ဆွေးနွေးရန်နှင့် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ရှေ့ဆက်တိုးမြှင့်ရန် အရေးကြီးသည့် အခွင့် အရေး တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက တရုတ်၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ တူရကီနှင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ဆက်ဆံရေးများအပါအဝင် နှစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ ဖိအားများရှိနေသော်လည်း အဆိုပါနိုင်ငံများ၏ အီရန်နှင့် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် စိတ်ဝင်စားမှုမှာ ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့နှင့် အီရန်အတွက် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ

နိုင်ငံတကာရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူ ဟာဆန် ဟာနီဇာဒေးက မဲဟ်ရ်သတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာတွင် ရှန်ဟိုင်းအစည်းအဝေးသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အဖွဲ့၏ အရေးပါဆုံးအစည်းအဝေးများအနက် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

၎င်း၏အဆိုအရ အီရန်သမ္မတ မာဆုဒ် ပီဇက်ရှ်ကီယန်သည် ၎င်း၏မိန့်ခွန်းတွင် အီရန်အပေါ် အမေရိကန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို တင်ပြကာ တီဟီရန်၏ ရပ်တည်ချက်ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကလည်း အီရန်အပေါ် စာနာမှုနှင့် ထောက်ခံမှုကို ဖော်ပြခဲ့ကြပါတယ်။

ဟာနီဇာဒေးက အီရန်သမ္မတသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းကြောင့် အီရန်နှင့် ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆက်ဆံရေးများကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် အထောက် အကူပြုနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

၎င်း၏အဆိုအရ အစည်းအဝေး၏ အပြီးသတ်ကြေညာချက်သည် အမေရိကန်၏ တစ်ဖက်သတ်မူဝါဒများအပေါ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား ရှိနေသည့် အလေးအနက်စိုးရိမ်မှုကို ထင်ဟပ်ပြသနေပါတယ်။

ဟာနီဇာဒေးက ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့၏ အစည်းအဝေးသည် အီရန်အပေါ် အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ထိရောက်မှုလျော့ကျစေရန် နည်းလမ်းသစ်များ ဖော်ဆောင်နိုင်မည့် လမ်းကြောင်းကို ဖွင့်ပေးနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့တယ်။

၎င်းက ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား အရှေ့ပိုင်းစီးပွားရေးဖွဲ့စည်းပုံတစ်ရပ် တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်း မှုများ ဆက်လက်ရှိနေပြီး၊ ထိုဖွဲ့စည်းပုံသည် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပတို့၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်နိုင်သည့် အခြားရွေးချယ်စရာ စီးပွားရေးစနစ်တစ်ရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

၎င်းက ရှန်ဟိုင်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား အပြန်အလှန်ကုန်သွယ်မှုအတွက် **ဘုံငွေကြေး** သို့မဟုတ် အခြားရွေး ချယ်စရာ ငွေပေးချေမှုစနစ် တည်ဆောက်ရေး ဆွေးနွေးမှုသည်လည်း အရေးကြီးကြောင်း ထပ်မံ ပြောကြား ခဲ့ပါတယ်။ ထိုသို့သော စနစ်တစ်ရပ်သည် ဒေါ်လာအပေါ် မှီခိုအားထားမှုကို လျှော့ချရာတွင် အထောက် အကူပြုနိုင် ကြောင်း ၎င်းက ဆိုပါတယ်။

ဝါရှင်တန်အတွက် နိုင်ငံရေးသတင်းစကား

ဘစ်ရှ်ကက်ကြေညာချက်၏ အရေးပါမှုသည် အီရန်ကို ထောက်ခံခြင်းတစ်ခုတည်းတွင် ကန့်သတ်မနေပါ။ ယင်းကြေညာချက်မှ အာရှနိုင်ငံများသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးတွင် တစ်ဖက်သတ်ဆုံးဖြတ်ချက်များထက် ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး နည်းလမ်းများ ကို ပိုမိုအရေးပေးလာနေကြောင်း အချက်ပြနေပါတယ်။

အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယက ထိုကဲ့သို့သော ရပ်တည်ချက်ကို ထောက်ခံခြင်းသည် သတိပြုစရာဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်း မှာ နယူးဒေလီသည် အမေရိကန်နှင့်လည်း နီးကပ်သော မဟာဗျူဟာမြောက် ဆက်ဆံ ရေးရှိ သောကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ယင်းအခြေအနေကို အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေး မဟာမိတ်အဖွဲ့တစ်ရပ်ဟု တိုက်ရိုက် သတ်မှတ်ခြင်းသည် မမှန်ကန်နိုင်သော်လည်း စစ်ပွဲ၊ တစ်ဖက်သတ်ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် အင်အား သုံးခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့် ရပ်တည်ချက်သည် အီရန်၏ ရိုးရာမဟာမိတ်များအတွင်းတွင်သာ ကန့်သတ် မနေတော့ကြောင်းကိုတော့ ပြသနေပါတယ်။

အီရန်အတွက်မူ ဤအခြေအနေသည် နိုင်ငံရေးထောက်ခံမှုကို စွမ်းအင်၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ဖြတ်သန်း သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး (transit) နှင့် ဘဏ္ဍာရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စသည့် လက်တွေ့ ကဏ္ဍများ အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံး ချနိုင်မည့် အရေးကြီးသော အခွင့်အရေးတစ်ရပ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

END / 251