လူ႔ခႏၶာကိုယ္ကေနထြက္ၿပီး ေလထဲမွာ လြင့္ေမ်ာႏိုင္တဲ့ အမႈန္စက္ (Aerosol) ကေနတစ္ဆင့္ Covid-19 ကူးစက္ႏိုင္တယ္လို႔ ႏိုင္ငံ ၃၂ ႏိုင္ငံက သိပၸံနဲ႔ သုေတသနပညာရွင္ ၂၃၉ ဦး တနလၤာေန႔မွာ လက္မွတ္ေရးထိုး ထုတ္ျပန္ခဲ့ၿပီး ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ WHO ကလည္း အဂၤါေန႔မွာ ဒီကိစၥကို အတည္ျပဳခဲ့ပါတယ္။
အမႈန္စက္ေန ကိုဗစ္ကူးစက္မႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အသိေကာင္းစရာ ၅ ခ်က္ကို M-Media ပရိတ္သတ္ေတြအတြက္ ေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။
၁။ ေလကတစ္ဆင့္ ကူးစက္မႈဆိုတာ ဘာလဲ?
Covid-19 ေရာဂါဟာ ပါးစပ္နဲ႔ ႏွာေခါင္းကေန ထြက္ၿပီး ေအာက္ကို အလ်င္အျမန္က်တဲ့ အရည္စက္ (Droplet) ေတြကေန ကူးစက္တတ္တယ္လို႔ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ WHO က အရင္က ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ သိပၸံပညာရွင္ေတြ၊ သုေတသန ပညာရွင္ေတြက လူေတြ ေအာ္ဟစ္တာ၊ သီခ်င္းဆိုတာမ်ိဳးကေန ထြက္လာၿပီး ေလထဲမွာ လြင့္ေမ်ာႏိုင္တဲ့ အမႈန္စက္ (Aerosol) ေတြကေနတစ္ဆင့္ ကူးစက္တဲ့ အေထာက္အထားေတြ ေတြ႕လာရတယ္လို႔ တစ္စိုက္မတ္မတ္ ေထာက္ျပလာၾကပါတယ္။
၂။ အရည္စက္ (Droplet) နဲ႔ အမႈန္စက္ (Aerosol) ဘာကြာလဲ?
ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ ႏွာေခ်တာကေနထြက္တဲ့ Droplet ေတြဟာ အခ်င္း ၅ မိုက္ခ႐ိုမီတာကေန ၁၀ မိုက္ခ႐ိုမီတာအထိ ရွိၿပီး ၃ ေပကေန ၆ ေပ အကြာအေဝးထိသာေရာက္ကာ ေအာက္ကိုက်တာပါ။ အခ်င္း ၅ မိုက္ခ႐ိုနီတာထက္ေသးတဲ့ Aerosol အမႈန္ေလးေတြကေတာ့ ၆ ေပေက်ာ္တဲ့ အကြာအေဝးအထိ ေလထဲမွာ လြင့္ေမ်ာသြားႏိုင္ပါတယ္။
ယူေကက ေဆးဝါးဇီ၀ေဗဒပညာရွင္ စတီဖနီဒန္ဆာက Droplet နဲ႔ Aerosol ႏွစ္ခုစလုံးမွာပါတဲ့ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္ဟာ ဓာတ္ခြဲခန္းအတြင္းမွာ ၃ နာရီေလာက္ အသက္ရွင္တာကိုေတြ႕ရၿပီး အျပင္မွာေတာ့ အပူခ်ိန္၊ စိုစြတ္မႈေတြ၊ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္၊ ေလထဲက အျခားအမႈန္ေတြနဲ႔ ထိေတြ႕မႈ စတဲ့အေျခအေနေတြအေပၚ မူတည္ၿပီး ရွင္သန္ခ်ိန္ အေျပာင္းအလဲရွိႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။
“Aerosol ေတြဟာ အခန္းအတြင္းမွာေတာင္ ၆ မီတာ (၁၈ ေပ) ေလာက္အထိ ေမ်ာပါႏိုင္ပါတယ္။ အျပင္မွာ ေလတိုက္တာေတြ ဘာေတြနဲ႔ဆိုရင္ ဒီထက္ေတာင္ပိုၿပီး ေဝးေဝးေရာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ေဝးေဝး ေရာက္ႏိုင္လဲဆိုတာက Aerosol ရဲ႕ အ႐ြယ္အစားအေပၚ မူတည္ပါတယ္”
၃။ ေလထဲကေန Covid-19 ဘယ္လိုကူးလဲ?
အရည္စက္ (Droplet) လိုပဲ အမႈန္စက္ (Aerosol) ေတြကလည္း အသက္ရႈတာ၊ စကားေျပာ၊ ရယ္ေမာတာ၊ ႏွာေခ်တာ၊ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ သီခ်င္းဆိုတာ၊ ေအာ္ဟစ္တာ စတဲ့အေျခအေနေတြကေန ထြက္တက္ပါတယ္။
အသက္ရႈတာကေနထြက္တဲ့ အမႈန္စက္ေလာက္က ေဝးေဝးမသြားႏိုင္ေပမယ့္ ေအာ္ဟစ္တာ၊ သီခ်င္းဆိုတာ၊ ေခ်ာင္းဆိုတာနဲ႔ ႏွာေခ်တာမ်ိဳးလို အေျခအေနမ်ိဳးေတြကေနထြက္လာရင္ ပိုေဝးေဝးေရာက္ႏိုင္တယ္လို႔ ဒန္ဆာက ေျပာပါတယ္။
“အမႈန္စက္ တစ္စက္ေလာက္မွာ ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္မ်ိဳး မပါဝင္ေပမယ့္ အသက္ရႈရာကေန အမႈန္စက္ေတြ မ်ားလာတဲ့အခ်ိန္ ပါးစပ္၊ ႏွာေခါင္းနဲ႔ အသက္ရႈလမ္းေၾကာင္းေတြမွာ အမႈန္စက္ေတြ သြားစုၿပီး ကူးစက္ႏိုင္ပါတယ္”
အမႈန္စက္ကေန ကူးစက္မႈဟာ လူနာေတြနဲ႔ အၿမဲတမ္း ထိေတြ႕ေနတဲ့ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြအတြက္ ကူးစက္ႏိုင္မႈအႏၲရာယ္လည္း ပိုမိုျမင့္တက္လာေစပါတယ္။
၄။ အမႈန္စက္ေၾကာင့္ ကူးစက္မႈအတိုင္းတာ ဘယ္ေလာက္ရွိလဲ?
အမႈန္စက္ (Aerosol) ကေနတစ္ဆင့္ ကူးစက္မႈဟာ ဘယ္ေလာက္အတိုင္းအတာအထိ ရွိႏိုင္လဲဆိုတဲ့ေမးခြန္းအတြက္ လက္ရွိမွာ အေျဖမရွိေသးပါဘူး။
အရည္စက္ (Droplect) ေတြကေနတစ္ဆင့္သာ ကိုဗစ္ကူးစက္တယ္လို႔ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ WHO က အခ်ိန္အေတာ္ၾကာ လက္ခံခဲ့ေပမယ့္ အမႈန္စက္ (Aerosol) ကေန ကူးစက္မႈ အေထာက္အထားေတြကို အမ်ားအျပားေတြ႕လာရေၾကာင္း အခုတစ္ပတ္မွာ ဝန္ခံခဲ့ပါတယ္။
WHO ရဲ႕ ကူးစက္ေရာဂါထိန္းခ်ဳပ္တားဆီးေရး နည္းစနစ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အႀကီးအကဲ ဘန္နီဒက္တာ အလီဂရန္ဇီက လူမ်ားတဲ့ေနရာေတြ၊ အလုံပိတ္အေဆာက္အဦးေတြ၊ ေလဝင္ေလထက္ သိပ္မေကာင္းတဲ့ ေနရာေတြမွာ အမႈန္စက္ေတြကေနတစ္ဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္ေခ်ရွိတယ္လို႔ ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။
၅။ ဘယ္လိုကာကြယ္မလဲ?
ႏွာေခါင္းစည္း အၿမဲတမ္းတပ္တာ၊ လူေတြနဲ႔ ခပ္ခြာခြာေနတာ စတဲ့ အေလ့အက်င့္ေတြကို အၿမဲတမ္း က်င့္သုံးသြားရမယ္လို႔ ပညာရွင္ေတြက တိုက္တြန္းထားပါတယ္။
အမ်ားျပည္သူသုံး သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရးလိုင္းေတြကို လူမ်ားတဲ့ေနရာေတြကို ေရွာင္ရွားဖို႔ လိုအပ္သလို၊ ေက်ာင္းေတြ၊ ႐ုံးေတြနဲ႔ ေဆး႐ုံေတြမွာ ေလဝင္ေလထြက္ေကာင္းေအာင္လုပ္တာက ကူးစက္မႈအႏၲရာယ္ကို ေလ်ာ့က်ေစႏိုင္ပါတယ္။ ေလဝင္ေလထြက္ေကာင္းေအာင္ မလုပ္ႏိုင္တဲ့ ေနရာေတြမွာေတာ့ ေလစစ္ဇကာေတြ၊ ေလသန႔္စင္စက္ေတြ ထားရွိဖို႔လည္း ပညာရွင္ေတြက အႀကံျပဳထားပါတယ္။
******************************************
END / 251
