ေခလာဖသည္အလႅာဟ္ဟိုအရွင္ျမတ္ဘက္မွသတ္မွတ္ျခင္းကိုသာ၊ရွီအာမ်ားလက္ခံယံုၾကည္ေၾကာင္းကၽြန္ေတာ္တင္ျပၿပီးျဖစ္ပါသည္။တမန္ေတာ္ ျမတ္ႀကီး(ဆြ)ၿပီးေနာက္ပိုင္းစေသာေအမာမသ္သည္လည္းပဲ၊နဗူဝသ္ကဲ့သို႔ပင္အခ်ိဳ႕အခ်က္အလက္မ်ား၌တူညီမႈရွိေၾကာင္းျဖစ္ပါသည္။
တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)ကိုမလြဲ၊မေသြအလႅာဟ္ဟိုအရွင္ျမတ္ကိုယ္ တုိင္ေရြးခ်ယ္တင္ေျမာက္ခဲ့ၿပီး၊မိတ္ဆက္ေၾကျငာေပးခဲ့သလို၊ကိုယ္ေတာ္၏ဝစီ (وصی)ကိုယ္စားလွယ္ေတာ္ကိုလည္းပဲအလႅာဟ္ဟိုအရွင္ျမတ္ကိုယ္တုိင္ေရြး ခ်ယ္ေျမႇာက္စားသတ္မွတ္ေပးရေပမည္။
ဤျဖစ္ရပ္မွန္အတြက္တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)၏ဘဝသမိုင္းကိုယ္တိုင္အသိသက္ ေသအျဖစ္တည္ရွိေနပါသည္။အေၾကာင္းသည္ကား-ကိုယ္ေတာ္ (ဆြ)ကိုယ္တိုင္ဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ)အားအႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာမိမိခလီဖြာကိုယ္စားလွယ္ျဖစ္ေၾကာင္းသတ္မွတ္ေၾကျငာေပးခဲ့သည္။
ကၽြန္ေတာ္အေနျဖင့္ဤေနရာ၌(၃)ေနရာကိုသာတင္ျပပါမည္။
၁။နဘီတာဝန္ကိုစတင္၍အမ်ားသိေအာင္ေၾကျငာခ်ိန္။
တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)အားအလႅာဟ္ဟိုအရွင္ျမတ္ဘက္မွမိမိ၏ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္းမ်ားကိုဤအာယတ္ေတာ္အတိုင္း([1]وَانذِرْ عَشِیرَتَکَ الْاقْرَبِینَ)အတိုင္း တစ္ဆူတည္းတစ္ပါးတည္းအရွင္၏ဥပေဒစည္းမ်ဥ္းဘက္သို႔ဖိတ္ေခၚခဲ့ပါ သည္။တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)အေနျဖင့္ႂကြေရာက္လာေသာ(ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း)လူစု၊လူေဝးအားမိန္႔ၾကားေတာ္မူသည္မွာ-
မည္သူမဆုိဤလမ္းစဥ္(အစၥလာမ္)၌ကၽြႏ္ုပ္အားေဖးမကူညီမည္ဆိုလွ်င္ထိုသူသာလွ်င္ကၽြႏ္ုပ္၏ဝစီ(وصی)၊ဝဇီးရ္(وزیر)ကိုယ္စားလွယ္ေတာ္ျဖစ္ေပမည္။
တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)၏အဓိပၸါယ္ဆိုလိုခ်က္သည္ဤအတိုင္းျဖစ္ေပသည္။
فأیکم یؤازرنی فی ھذاالأمر علی أن یکون أخی و وزیری و خلیفتی و وصیی فیکم
အသင္တို႔အၾကားမွမည္သူသည္ဤအမိန္႔အတြက္ကၽြႏ္ုပ္အားေဖးမကူညီမည္နည္း?ထိုေဖးမကူညီမည္သူအားအသင္တို႔အၾကား၌ပင္မိမိ၏ေနာင္ရင္း၊ဝစီ(وصی)၊ဝဇီးရ္(وزیر) ကိုယ္စားလွယ္အျဖစ္သတ္မွတ္ေပးရန္ျဖစ္ပါသည္။
ဤေကာင္းကင္တမန္မ်ားယူေဆာင္လာေသာသတင္း၊တမန္ေတာ္ ျမတ္ႀကီး(ဆြ)၏ဖိတ္ေခၚမႈအသံအေပၚအလီအဗ္ေနအဘူသြာလစ္တစ္ပါးတည္းသာလွ်င္ကူညီဖို႔အသင့္ရွိ ေၾကာင္းအေျဖေပးခဲ့ေလသည္။
ထိုအခ်ိန္၌တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)သည္မိမိ၏ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္းမ်ား ဘက္သို႔မ်က္ႏွာမူၿပီးမိန္႔ေတာ္မူေလ၏။
اِن ھذا أخیی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا لهو أطیعوہ[2]
အဓိပၸါယ္။ ။
အသင္တို႔အၾကားရွိဤပုဂၢိဳလ္အလီ(အ.စ)သာလွ်င္ကၽြႏ္ုပ္၏ေနာင္ေတာ္ဝစီ(وصی) ကိုယ္စားလွယ္ေတာ္ျဖစ္ေပသည္။၎၏စကားကိုနားေထာင္ၾကပါ ေလ။၎၏ေနာက္လိုက္ေနာက္သားမ်ားျဖစ္ၾကပါေစ။
၂။သာဗူးက္စစ္ပြဲ၌တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)သည္ဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ) အားမိန္႔ေတာ္မူသည္မွာ-
أما ترضی أن تکون منیی بمنزلة ہارون من موسیٰ اِلا أنّه لا نبی بعدی[3]
ကၽြႏ္ုပ္ႏွင့္အသင္(အလီ(အ.စ))၏ေတာ္စပ္မႈသည္ဟဇရတ္(သ)ဟာရြမ္ (အ.စ)ႏွင့္ဟဇရတ္(သ)မူစာ(အ.စ)ကဲ့သို႔ျဖစ္ေပရာအသင္ဝမ္းသာပီတိမျဖစ္ပါသေလာ?သို႔ေသာ္(ကြာျခားမႈတစ္ခုသည္ကား)ကၽြႏ္ုပ္ၿပီးေနာက္မည္သည့္နဘီမွ်ဖူးပြင့္ေတာ့မည္မဟုတ္ေခ်။
ဆိုလိုသည္ကား-ဟဇရတ္(သ)ဟာရြမ္(အ.စ)သည္ဟဇရတ္(သ)မူစာ (အ.စ)၏ဝစီ (وصی)ႏွင့္ကိုယ္စားလွယ္ေဗလာဖြစ္ျဖစ္သကဲ့သို႔၊အသင္အလီ (အ.စ)သည္လည္းပဲကၽြႏ္ုပ္၏ခလီဖြာႏွင့္ကိုယ္စားလွယ္ျဖစ္ေပသည္။
ေဗလာဖြစ္(بلا فصل)ဆိုသည္ဟဇရတ္(သ)မူစာ(အ.စ)ဝဖာသ္ျဖစ္ၿပီး ေနာက္ခ်က္ခ်င္းဟဇရတ္(သ)ဟာရြမ္(အ.စ)ခလီဖြာျဖစ္သကဲ့သို႔၊တမန္ေတာ္ ျမတ္ႀကီး(ဆြ)ဝဖာသ္ျဖစ္ၿပီးေနာက္ခ်က္ခ်င္းဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ)သည္ခလီဖြာျဖစ္ေပသည္။(ျမန္မာဘာသာျပန္ဆိုသူ)
၃။ဟစ္ဂ်ရီ၁၀ခုႏွစ္၌တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)သည္ေနာက္ဆံုးဟဂ်္ျပဳလုပ္ ေတာ္မူၿပီးျပန္လည္ႂကြျမန္းခ်ိန္ဂဒီးရ္ေရခြမ္းေနရာသို႔ေရာက္ေသာအခါႀကီးမားေသာမြတ္စလင္လူထုႀကီးအၾကားဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ)အားမြတ္စလင္ မ်ားႏွင့္မိုမင္မ်ား၏ဝလီအျဖစ္သတ္မွတ္ မိတ္ဆက္ေပးၿပီးမိန္႔ေတာ္မူသည္မွာ-
مَن کنت مولاہ فھذا علّی مولاہ
အဓိပၸါယ္။။အၾကင္သူအားလံုး၏ေမာင္လာ၊ႀကီးၾကပ္အုပ္ထိန္းသူကၽြႏ္ုပ္ျဖစ္သလို၊ကၽြႏ္ုပ္ၿပီးေနာက္ဤအလီ(အ.စ)သည္လည္းပဲ၎အားလံုး၏ေမာင္လာ၊ႀကီးၾကပ္အုပ္ထိန္းသူျဖစ္ေပသည္။
ဤေနရာ၌အေရးႀကီးၿပီးသတိျပဳရမည့္အခ်က္သည္ကားတမန္ေတာ္ ျမတ္ႀကီး(ဆြ)သည္ဩဝါဒမမိန္႔ၾကားမည္အလွ်င္မိန္႔ၾကားေတာ္မူသည္မွာ-
ألستُ أولیٰ بکم مِن أنفسکم؟
အဓိပၸါယ္။ ။ကၽြႏ္ုပ္(မိုဟမၼဒ္)သည္အသင္တို႔အေပၚအသင္တို႔ထက္ပို၍အ သံုးျပဳခြင့္မရွိပါသေလာ?
ဆိုလိုသည္မွာ-မိုမင္သည္မိမိကိုယ္တိုင္မပိုင္ေခ်။သို႔ေသာ္တမန္ေတာ္ျမတ္ (ဆြ)ပိုင္ေပသည္။အဓိပၸါယ္က-ကိုယ္ထင္ရာမဆိုင္းဘဲ၊ကိုယ္ေတာ္ျမတ္(ဆြ) ၏အမိန္႔အတိုင္းလုပ္ရန္ ျဖစ္ေပသည္။(ျမန္မာဘာသာျပန္)
မြတ္စလင္မ်ားအားလံုးသည္တစ္ၿပိဳင္နက္တည္းမတ္တပ္ရပ္ၿပီးေထာက္ခံခဲ့ၾကေလသည္။သို႔ျဖစ္ပါ၍တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)၏ေမာင္လာဟုဟဒီးစ္၌သံုးစြဲထားေသာအဓိပၸါယ္သည္ကားမိုေမနီအားလံုးအေပၚတမန္ေတာ္ျမတ္ ႀကီး(ဆြ)မည္ကဲ့သို႔အခြင့္အသံုးျပဳပိုင္ခြင့္ရွိေသာႀကီးၾကပ္အုပ္ထိန္းသူျဖစ္သကဲ့သို႔ဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ)သည္လည္းျဖစ္ေပသည္။
အႏွစ္ခ်ဳပ္ေျပာရလွ်င္တမန္ေတာ္ျမတ္ႀကီး(ဆြ)သည္ႀကီးက်ယ္ျမင့္ျမတ္ေသာေၾကာင့္အခြင့္သံုးပိုင္ခြင့္ရွိသကဲ့သို႔ပင္ဟဇရတ္(သ)အလီ(အ.စ)သည္ လည္းျဖစ္ေၾကာင္း သက္ေသျဖစ္သြားေပသည္။
အဲဒီေန႔၌ပင္ကဗ်ာစာဆိုဟာစန္ဗင္စာဗစ္အေနျဖင့္သမိုင္းဝင္ဂဒီးရ္အ ေၾကာင္းကိုကဗ်ာစပ္ဆိုခဲ့ရာေအာက္ပါအတိုင္းျဖစ္ေပသည္။
ینادیھم یوم الغدیر نبیُّھم بخم واسمع بالرسول منادیا
فقال فمن مولاکم و نبیُّکم ؟ فقالوا ولم یبدوا ھناک التعامیا
الھک مولانا و أنت نبیُّنا و لم تلق منا فیِ الولایة عاصیا
فقال له قم یا علی فاننی رضیتک من بعدی اِماما وھادیا
فمن کنت مولاہ فھذا ولیه فکونوا لہ أتباع صدق موالیا
وکن للذی عادیٰ علیاً معادیا[4] ھناک دعا: اللّھم وال ولیه
ဟဒီးစ္ဂဒီးရ္သည္ဟဒီးစ္ေစမိုသာဝါေသ(متواتر)ထဲမွဟဒီးစ္ေတာ္တစ္ ပုဒ္ျဖစ္သည့္အျပင္ရွီအာသာသနာပညာရွင္အိုလမာအျပင္(၃၆၀)ခန္႔စြန္နီသာသနာပညာရွင္မ်ားအေနျဖင့္တင္ျပထားပါသည္။[5]
အေထာက္အထားႏွင့္တစ္ကြဆင့္ျပန္ထားေသာသာဝကေတာ္မ်ား၊ဆြာဟဗာမ်ား၏အရည္အတြက္မွအပါ(၁၁၀)ျဖစ္ၿပီး၊အင္မတန္ႀကီးမားေသာထိပ္ တန္းအစၥလာမ္အိုလမာပညာရွင္ႀကီး(၂၆)ပါးအေနျဖင့္လည္းဂဒီးရ္အေၾကာင္းကိုစာအုပ္အျဖစ္အသီးသီးျပဳစုသီကံုးခဲ့ၾကပါသည္။
အဘူဂ်ဖရ္ေက်ာ္ၾကားေသာအစၥလာမ္သမိုင္းသုေတသီအေနျဖင့္ဤဟဒီးစ္(ဂဒီးရ္)အတြက္အေထာက္အထားကိုစာအုပ္ႀကီးႏွစ္တြဲအျဖစ္ေရးသားစု စည္းခဲ့ပါသည္။ပိုမို၍သိရွိ ရန္အတြက္(الغدیر)က်မ္းကိုေလ့လာသင့္ေပသည္။
[1] شعرا : 14
تاريخ طبري ، ج 2 ، ص 62 ـ 63 . و تاريخ کامل ، ج 2 ،ص 40 ـ 41 . و مسند احمد ، ج 1 ، ص 111 و شرح نهج البلاغه ( ابن ابيالحديد ) ، ج 13 ، ص [2]212 ـ 210
سيره ابن هشام ، ج 2 ، ص 520 . و « الصواعق المحرقه » ( ابن حجر ) ، طبع دوّم در مصر ، باب 9 ، فصل 2 ، ص 121[3]
المناقب ( خوارزمي مالکي ) ، ص 80 و تذکرة خواصالأمّه ( سبط ابن جوزي حنفي ) ص 20 و کفاية الطالب ، ص 17 . ( نگارش گنجيشافعي ) و[4]…
به عنوان نمونه به کتاب « الصواعق المحرقه » ( ابن حجر ) ، طبع دوم ـ مصر ، باب 9 ، فصل 2 ، صفحه 122 مراجعه فرماييد[5]
